Bryndís Inga Pálsdóttir
Rannsókn sýnir jákvæða reynslu dómþola og betri undirbúning fyrir samfélagið
Nýleg rannsókn á upplifun einstaklinga sem afplánað hafa á áfangaheimilinu Vernd sýnir að úrræðið gegnir mikilvægu hlutverki við endurhæfingu dómþola og undirbúning þeirra fyrir líf að afplánun lokinni. Rannsóknin byggir á svörum 165 heimilismanna Verndar og viðtali við Þráin Farestveit, forstöðumann Verndar.
Helstu niðurstöður rannsóknarinnar
Dómþolar upplifa betri líðan á Vernd en í fangelsi
Rannsóknin sýnir skýran mun á líðan einstaklinga á Vernd og í lokuðum fangelsum. Meðan margir lýstu kvíða, þunglyndi, reiði, skömm og svefntruflunum í fangelsi, upplifðu þeir aukið öryggi, frelsi og bjartsýni á Vernd. Meirihluti þátttakenda taldi sig betur undirbúinn fyrir endurkomu í samfélagið eftir dvölina.
Vernd nær markmiðum sínum
Niðurstöðurnar benda til þess að Vernd nái þeim markmiðum sem starfsemin byggir á:
- Að auðvelda dómþolum endurkomu í samfélagið.
- Að styrkja tengsl við fjölskyldu og vini.
- Að stuðla að edrúmennsku og bata.
- Að efla sjálfstæði, ábyrgð og reglusemi.
- Að veita stuðning og hjálp til sjálfshjálpar.
Fjölskyldutengsl styrkjast
Yfirgnæfandi meirihluti heimilismanna sagðist hafa fengið stuðning frá fjölskyldu sinni meðan á afplánun stóð. Margir töldu að dvölin á Vernd hefði styrkt fjölskyldutengsl þeirra enn frekar. Rannsóknin undirstrikar mikilvægi fjölskyldu og stuðningsnets fyrir farsæla endurkomu í samfélagið.
Vinna, frelsi og edrúmennska skipta mestu máli
Þegar heimilismenn voru spurðir hvað væri jákvæðast við dvölina á Vernd nefndu þeir helst:
- Vinnu og atvinnuþátttöku.
- Aukið frelsi og ábyrgð.
- Betri tengsl við fjölskyldu.
- Reglusemi í daglegu lífi.
- Að geta lifað án áfengis og vímuefna.
Áhyggjur af vímuefnum í fangelsum
Rannsóknin sýnir að stór hluti þátttakenda átti við áfengis- eða vímuefnavanda að stríða. Margir töldu að aðgengi að fíkniefnum í fangelsum væri mikið og að neysla væri algeng. Jafnframt kom fram að meðferðar- og endurhæfingarúrræði innan fangelsa væru takmörkuð.
Mikilvægt skref í átt að samfélaginu
Um 91% þátttakenda töldu að tíminn á Vernd hefði auðveldað þeim endurkomu í samfélagið. Heimilismenn lýstu því að á Vernd fengju þeir tækifæri til að byggja upp nýja sjálfsmynd, styrkja sjálfstraust sitt og takast á við lífið með jákvæðari hætti.
Þörf fyrir fleiri úrræði
Ein af meginkennslum rannsóknarinnar er að úrræði eins og Vernd geta gegnt lykilhlutverki í að draga úr endurkomu til afbrota og stuðla að farsælli endurhæfingu. Höfundur rannsóknarinnar bendir á að ef markmið refsinga sé betrun og samfélagsleg aðlögun þurfi að efla slík úrræði enn frekar og fjölga möguleikum fyrir dómþola sem vilja breyta lífi sínu til hins betra.
Um rannsóknina
Rannsóknin byggði á gögnum frá Vernd þar sem 165 heimilismenn svöruðu ítarlegum spurningalista um líðan, fjölskyldutengsl, afplánun, áfengis- og vímuefnaneyslu og upplifun sína af Vernd. Jafnframt var tekið viðtal við forstöðumann Verndar. Vegna mikillar þátttöku gefa niðurstöðurnar mikilvæga innsýn í reynslu einstaklinga sem lokið hafa afplánun á Íslandi.
Þráinn Farestveit